Cách mạng tháng Tám như triều dâng thác đổ, nhân dân ta đã vùng lên giành lại chính quyền từ tay phát xít Nhật. Ngày 2 tháng 9 năm 1945 tại vườn hoa Ba Đình, Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt quốc dân đồng bào đọc “Tuyên ngôn độc lập”khai sinh Nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á. Cách mạng tháng Tám là một cuộc cách mạng toàn diện nhất, triệt để nhất so với các cuộc cách mạng trước đó, mang ý nghĩa thời đại sâu sắc. Dân tộc Việt Nam thoát khỏi ách thống trị bóc lột phong kiến hàng ngàn năm và ách nô dịch thực dân, đế quốc tám mươi năm. Cả dân tộc tái sinh, điều đó vô cùng thiêng liêng đối với mỗi người dân Việt Nam dù đang ở trong nước hay đang sống ở phương trời nào:

Việt Nam, ta lại gọi tên mình

Hạnh phúc nào hơn được tái sinh

Mát dạ ông cha nghìn thưở trước

Cho đời hai tiếng mới quang vinh!

(Tố Hữu - Theo chân Bác) 

Nguyễn Ái Quốc là một nhà cách mạng đồng thời là một nhà tiên tri vĩ đại. Người không chỉ tiên đoán được vận mệnh quốc gia mà còn tổ chức toàn Đảng toàn dân thực hiện điều tiên tri.  Sau ba mươi năm bôn ba khắp năm châu bốn biển, Người về nước. Đó là sự mách bảo tiềm năng tiên tri của Nguyễn Ái Quốc. Cuộc chiến tranh thế giới lần thứ II mới được mấy năm, vậy mà tháng 2 năm 1942 trong bài thơ “Lịch sử nước ta” Người đã biết đến “1945 Việt Nam độc lập!”. Tầm mắt của cánh chim đại bàng bay trên muôn trùng sóng nước. Tháng 5 năm 1941, Người chủ trì Hội nghị Trung ương lần thứ 8 tại Pac Bó Cao Bằng đề ra nghị quyết:“Trong lúc này, quyền lợi bộ phận của giai cấp phải đặt dưới sự sinh tử  tồn vong của quốc gia, của dân tộc. Trong lúc này nếu không giải quyết được vấn đề dân tộc giải phóng, không đòi được độc lập tự do cho toàn thể dân tộc , thì chẳng những toàn thể quốc gia dân tộc chịu mãi kiếp ngựa trâu mà quyền lợi của một bộ phận giai cấp đến vạn năm cũng không đòi lại được”. Ta hiểu vì sao, cuối tháng 7 năm 1944, tại lán Nà Lừa, bị ốm nặng, tỉnh lại sau cơn sốt Người nói với Võ Nguyên Giáp:  “Lúc này thời cơ thuận lợi đã tới, dù phải hi sinh tới đâu, dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải cương quyết giành cho được độc lập”. 

Ngày 19 tháng 8 năm 1945 khởi nghĩa giành chính quyền thành công ở Hà Nội. Ngày 28 tháng 9 Bác Hồ về ngôi nhà số 48 Hàng Ngang giữa lòng Hà Nội. Tại một căn phòng trên gác hai, chừng 20 mét vuông, Người viết “Tuyên ngôn độc lập”.

Trong cuộc trường kỳ chống lại các thế lực xâm lược, “Tuyên ngôn độc lập” của Chủ tịch Hồ Chí Minh là lần thứ ba dân tộc ta khẳng định chủ quyền quốc gia. Bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên vào thời nhà Lý cách đây gần một ngàn năm, khi nhân dân ta chống lại phong kiến nhà Tống. Trên phòng tuyến sông Cầu dưới sự chỉ huy của Lý Thường Kiệt (1019- 1105) đã vang lên “Bài thơ thần” bất hủ, thôi thúc quân và dân ta chiến thắng giặc ngoại xâm:

Sông núi nước Nam vua Nam ngự

Sách trời định phận rõ non sông

Cớ sao giặc Bắc sang xâm phạm

Chúng bay sẽ bị đánh tơi bời.

Ba trăm năm sau, vào thời nhà Lê, sau mười năm  kháng chiến chống quân Minh thắng lợi, Nguyễn Trãi (1380-1442) viết nên bản hùng ca vang vọng non sông  “Bình Ngô đại cáo” khẳng định một lần nữa chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nước ta:

Như nước Đại Việt ta từ trước,

Vốn xưng nền văn hiến đã lâu,

Núi sông bờ cõi đã chia,

Phong tục bắc nam cũng khác;

Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần bao đời  xây nền độc lập

Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên hùng cứ một phương… 

Nếu như hai bản tuyên ngôn độc lập trước đó là lời cảnh báo nghiêm khắc với phong kiến phương Bắc thì Tuyên ngôn độc lập năm 1945 là sự khẳng định chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và quyết tâm bảo vệ nền độc lập của nhân dân Việt Nam trước những kẻ thù mới trong thời đại mới: “Vì những lý lẽ trên, chúng tôi, chính phủ lâm thời của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa trịnh trọng tuyên bố với thế giới rằng: Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập và thực sự đã thành một nước tự do, độc lập. Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy”.

Mở đầu Tuyên ngôn độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhắc đến Tuyên ngôn độc lập năm 1776 của nước Mỹ và Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền của Cách mạng Pháp năm 1791 cũng là thể hiện quyền năng của nhà tiên tri Hồ Chí Minh. Người chỉ cho nhân dân ta bản chất tàn bạo của thực dân đế quốc- những kẻ xâm lược khoác áo thầy tu. Vào thời điểm lịch sử lúc bấy giờ vàng thau lẫn lộn, Người đã chỉ cho nhân dân ta kẻ thù trước mắt là thực dân Pháp và kẻ thù sau này của dân tộc Việt Nam là đế quốc Mỹ. Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền nước Pháp nói đến: “Người ta sinh ra tự do và bình đẳng về quyền lợi và phải luôn luôn được tự do và bình đẳng về quyền lợi” thế mà thực dân Pháp  bắt nhân dân ta làm nô lệ tám mươi năm. Đến lượt Mỹ, với Tuyên ngôn độc lập năm 1776 cũng nói đến : “Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền  được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc” ấy thế mà đế quốc Mỹ lại cho mình quyền một thời “làm bá chủ thế giới” hơn hai mươi năm gây ra chiến tranh Việt Nam giết hại những người dân vô tội ở Việt Nam và nhiều nước trên thế giới.

Tuyên ngôn độc lập không chỉ là bài ca hòa bình của dân tộc Việt Nam mà còn là lời cảnh báo toàn nhân loại: Không phải đằng sau những lời nói hoa mỹ về hòa bình hữu nghị ai cũng đều thực tâm vì điều đó!