Tại hội thảo “Kinh tế thế giới hồi phục và sự thích nghi của doanh nghiệp Việt Nam” mới được Trung tâm nghiên cứu kinh doanh (BSA) và Câu lạc bộ doanh nghiệp hàng đầu (LBC) tổ chức tại Hà Nội, trong phần nói về tái cấu trúc nền tài chính thế giới, nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan đã lưu ý đến vị trí của đồng nhân dân tệ và gọi việc cần sớm tìm ra sách lược đối ứng của Việt Nam là “vấn đề đại sự”.

Tính đến những biến số mới

Nhìn nhận về sự hồi phục chưa chắc chắn của kinh tế thế giới, ông Vũ Khoan cho rằng, hiện thế giới vẫn còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ và có khả năng sẽ dẫn đến suy thoái kép. Vì vậy, ông lưu ý, các doanh nghiệp dù có giao thương với quốc tế hay không cũng đều cần phải theo dõi chặt chẽ tình hình thế giới. Lo ngại của nguyên Phó Thủ tướng ở chỗ, kinh tế thế giới đang thay đổi cơ cấu sau cuộc khủng hoảng kinh tế vừa qua, do đó, các doanh nghiệp cũng phải chuyển dịch cơ cấu của mình cho phù hợp. Nếu không cẩn trọng, các doanh nghiệp trong nước có thể vô hình trung tiếp tay cho việc nước ngoài chuyển giao những công nghệ lạc hậu, gây ô nhiễm môi trường vào Việt Nam.

Nói về cuộc tái cấu trúc của nền tài chính, tiền tệ thế giới, ông Vũ Khoan đưa ra vấn đề, sự thay đổi vị trí của Trung Quốc trong nền kinh tế thế giới. Những động thái như Trung Quốc tăng cường mua đồng yên Nhật và khuyến khích doanh nghiệp thanh toán bằng đồng nhân dân tệ (NDT) trong giao thương quốc tế… cần phải được nhìn nhận và ứng đối ở cả cấp quốc gia lẫn doanh nghiệp. “Dù chưa đến mức như một số người dự báo là Trung Quốc có thể thay thế Mỹ trong thời gian tới, nhưng có điều không thể phủ nhận là Trung Quốc đang dần trở thành chủ nợ của thế giới với dự trữ ngoại tệ 3.000 tỷ USD mua trái phiếu của Mỹ, Nhật”. Do đó, “nếu chúng ta thờ ơ với tất cả những điều trên thì làm ăn sẽ gặp nhiều thua thiệt”, ông Vũ Khoan khuyến cáo.

Chia sẻ góc nhìn này, PGS TS Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, cũng cho rằng, cần phải tính đến những biến số mới. Chẳng hạn như Trung Quốc đang phải chịu sức ép tăng giá đồng NDT; sự lan rộng của đình công và chi phí nhân công tăng do tăng lương đang khiến dòng đầu tư nước ngoài có khả năng rút khỏi Trung Quốc để chuyển sang nước khác. Vậy Việt Nam cần làm gì để chớp được cơ hội này? Ông Thiên còn khuyến nghị, vấn đề tăng giá của đồng NDT và vấn đề tăng lương của Trung Quốc cần phải được tính toán đến ở cả cấp quốc gia lẫn cấp doanh nghiệp. Nếu đồng NDT tăng giá, xuất khẩu của Việt Nam có thể có lợi tức thời, nhưng xét về mặt dài hạn lại vô cùng bất lợi. Tiếc rằng, chúng ta chưa có một chiến lược quốc gia để ứng phó với những diễn biến mới này, ông Thiên quan ngại.

Nếu nhìn vào “mặt âm” trong mối quan hệ giao thương với Trung Quốc, như hai dẫn chứng thường được báo giới đưa ra là cấu trúc thương mại Việt -Trung với cán cân thâm hụt mậu dịch càng nghiêng về nước ta trong những năm qua, cùng với tính chất “Bắc - Nam” khi giao dịch hàng hóa thể hiện qua mô thức trao đổi tài nguyên, nguyên liệu thô lấy máy móc và sản phẩm đã qua tái chế, thì quả thật một chiến lược quốc gia như đã đề cập là điều cần phải sớm được tính đến và xây dựng.

Khuyến nghị với doanh nghiệp

Đi tìm lời giải cho vấn đề đồng NDT trong xu hướng điều chỉnh tăng và tác động đối với doanh nghiệp, chúng tôi đã tiếp xúc với một số chuyên gia. Theo ông Chu Đức Tuấn - Phó trưởng phòng phân tích Công ty chứng khoán Phố Wall, việc Trung Quốc buộc phải tăng tỷ giá đồng NDT bằng việc áp dụng chính sách linh hoạt đối với tỷ giá đồng nội tệ thực chất là biện pháp mang tính đối phó và điều chỉnh từ từ nhằm giúp cho các doanh nghiệp xuất khẩu của họ dần thích nghi với sự thay đổi này. Nếu xét đến quy mô xuất siêu trong cán cân ngoại thương của Trung Quốc năm 2009 lên tới gần 200 tỷ USD, có thể thấy áp lực và xu hướng tăng tỷ giá NDT trong thời gian tới là rất rõ rệt. Điều này không chỉ ảnh hưởng mạnh đến những đối tác thương mại lớn của Trung Quốc như Mỹ, châu Âu mà ngay cả đến đối tác nhỏ như Việt Nam.

Trước tiên, việc tăng tỷ giá đồng NDT có tác động hai mặt đến nền kinh tế Việt Nam. Một mặt, nếu tận dụng được cơ hội này và có chính sách phù hợp sẽ giúp cho Việt Nam giảm thâm hụt cán cân thương mại với riêng đối tác Trung Quốc, đồng thời với sức mua cao hơn của đồng NDT thì nhiều khả năng dòng vốn đầu tư nước ngoài của Trung Quốc vào Việt Nam sẽ mạnh mẽ hơn, cũng như các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại quốc gia này sẽ chuyển hướng sản xuất sang các quốc gia khác như Việt Nam.

Tuy nhiên, hàng hóa nhập khẩu của Việt Nam từ Trung Quốc phần lớn là mặt hàng đầu vào cho sản xuất và chiếm tỷ trọng lớn trong tổng kim ngạch nhập khẩu, ví dụ như máy móc, thiết bị, phụ tùng, vải các loại, sắt thép, phân bón, linh kiện điện tử, nguyên phụ liệu dệt may, da giày, hóa chất, phụ tùng ô tô… Hệ quả là, bên cạnh việc giá thành sản phẩm của doanh nghiệp Việt Nam sẽ phải tăng lên thì việc tăng tỷ giá đồng NDT có thể dẫn tới nguy cơ nhập khẩu lạm phát từ Trung Quốc, ông Chu Đức Tuấn cảnh báo.

Nhìn từ góc độ thanh toán quốc tế, ông Lê Quang Trung, Phó Tổng giám đốc, Giám đốc khối nguồn vốn và ngoại hối ngân hàng VIB cho biết, hiện nay các doanh nghiệp làm ăn với Trung Quốc chủ yếu qua hình thức hợp đồng biên mậu, vậy nên việc chuyển đổi đồng NDT còn khó khăn. Ông Trung cũng lưu ý với doanh nghiệp, trong vòng 5 năm qua, giá trị của đồng NDT tăng đến hơn 20% so với đồng VND, vì vậy, nếu lựa chọn thanh toán bằng đồng tiền này, lãi suất thực mà doanh nghiệp phải trả so với đồng USD khá cao. Vì thế, doanh nghiệp nên nhận nợ bằng đồng USD và chốt ngay khi nhận nợ, ông Trung khuyến cáo.

Lời khuyên mà các chuyên gia đưa ra lúc này chính là, đối với các doanh nghiệp xuất khẩu, nên tận dụng cơ hội tăng tỷ giá của đồng NDT để đẩy mạnh lợi thế cạnh tranh về giá cả của hàng xuất khẩu của Việt Nam. Tuy nhiên, cần lưu ý, các mặt hàng có tính cạnh tranh cao so với Trung Quốc tập trung chủ yếu ở nhóm hàng nông, thủy hải sản, hàng gia công có giá trị nhỏ. Còn đối với doanh nghiệp nhập khẩu, các doanh nghiệp nên chủ động xây dựng các bộ phận chuyên trách nghiên cứu về sự biến động tỷ giá để nhanh chóng đưa ra những quyết sách nhằm tránh rủi ro về tỷ giá. Cụ thể, doanh nghiệp nhập khẩu cần nhanh chóng xây dựng quỹ ngoại hối riêng và hạ thấp lượng ngoại hối vay ngân hàng. Việc chủ động cân đối về ngoại tệ trong giao dịch sẽ giúp cho các doanh nghiệp tránh nhiều rủi ro tỷ giá, đồng thời còn tận dụng cơ hội biến động này để gia tăng lợi nhuận cho danh nghiệp, ông Tuấn nói.

Tuy nhiên, về dài hạn phải tính đến việc Trung Quốc đang đẩy mạnh việc sử dụng đồng NDT làm đồng tiền thanh toán ngoại thương với tất cả các quốc gia trên thế giới, đồng thời với việc ký một loạt hợp đồng hoán đổi ngoại tệ với ngân hàng trung ương của nhiều quốc gia và cơ quan quản lý tiền tệ các nước. Điều này sẽ giúp cho việc thanh toán bằng đồng NDT thuận lợi hơn. Khi ấy, lời khuyên mà ông Trung đưa ra trong việc sử dụng đồng USD để giao thương với doanh nghiệp Trung Quốc ở thời điểm hiện nay sẽ phải được cân nhắc lại. Nhưng sẽ phải ứng phó thế nào, doanh nghiệp phải tính toán ra sao, xét đi xét lại, nói như Viện trưởng Trần Đình Thiên, vẫn là chuyện không thể chờ đợi và phải tính trước ở cấp quốc gia!

DNVN ( DDDN )